Financiële prikkels bepalen zorggebruik, uitkeringen en arbeidsdeelname
Financiële prikkels in het Nederlandse zorg- en sociale zekerheidsstelsel hebben grote invloed op de keuzes die mensen maken en op de kosten voor de samenleving. Dat blijkt uit het onderzoek van econoom Lucy Kok naar de effecten van beleid op zorg, uitkeringen en arbeid.
Zorginstelling financieel aantrekkelijker
Een van de opvallendste conclusies is dat zelfstandig thuis wonen voor ouderen vanuit maatschappelijk oogpunt vaak goedkoper is dan een verblijf in een verpleeghuis. Toch kiezen veel ouderen voor een zorginstelling, omdat dat financieel aantrekkelijker is. De eigen bijdrage voor verpleeghuiszorg is vaak lager dan de totale kosten van thuis wonen. Ook gemeenten en zorgverzekeraars zijn bij intramurale zorg doorgaans goedkoper uit, waardoor de financiële prikkels niet aansluiten bij wat voor de samenleving als geheel het meest efficiënt is.
Het onderzoek laat daarnaast zien dat financiële prikkels voor gemeenten effectief kunnen zijn. Een hervorming uit 2004, waarbij grote gemeenten een vast budget kregen voor de bijstandsuitgaven in plaats van volledige vergoeding door het Rijk, leidde tot een duidelijke daling van het aantal bijstandsontvangers. Gemiddeld nam het aantal mensen in de bijstand met 14 procent af.
Hervorming Wajong 2015
Ook een ingrijpende hervorming van de Wajong in 2015 had grote gevolgen. Jongeren met arbeidsvermogen kregen vanaf dat moment geen toegang meer tot de regeling en vielen in plaats daarvan terug op de bijstand. De instroom in de Wajong daalde hierdoor met ongeveer 40 procentpunt. Hun gemiddelde uitkeringsinkomen nam met ruim 10.700 euro per jaar af. Een deel van dit inkomensverlies werd gecompenseerd doordat meer jongeren gingen werken en meer inkomen uit arbeid verdienden. Ook de bijstand ving een deel van het inkomensverlies op.
Naast deze empirische studies bevat het proefschrift ook een theoretische analyse van de maatschappelijke waarde van gezondheidszorg. Volgens Kok houden bestaande kosten-batenanalyses te weinig rekening met de invloed van gezondheidsinterventies op de tijd die mensen besteden aan werk, vrije tijd en herstel. Door deze effecten mee te nemen, kunnen de maatschappelijke baten van zorg nauwkeuriger worden bepaald.
Beloning van medisch specialisten
Tot slot vergelijkt Kok de beloning van medisch specialisten in zes Europese landen. Na correctie van internationale inkomensgegevens blijkt dat Engelse medisch specialisten in 2010 het hoogste inkomen hadden, gevolgd door Nederlandse specialisten. Het aantal artsen per inwoner blijkt de belangrijkste verklaring: in landen met relatief weinig artsen liggen de inkomens van medisch specialisten doorgaans hoger.
Volgens Kok onderstrepen de resultaten het belang van goed ontworpen financiële prikkels. Beleid kan gedrag effectief beïnvloeden, maar wanneer individuele belangen niet overeenkomen met het maatschappelijk belang, kunnen onbedoelde en kostbare uitkomsten ontstaan.
Meer informatie over het proefschrift volgt